Weganinem od urodzenia do 3 lat – dieta dziecka i zalecenia pediatrów

Dziś poruszymy bardzo kontrowersyjny temat, czyli wegański styl życia u dzieci. Czy dzieci mogą być weganami? Czy to w ogóle możliwe? Jak do tego tematu podchodzą światowe organizacje zdrowotne i czescy pediatrzy? Jak w ogóle powinien wyglądać jadłospis, pierwsze posiłki uzupełniające i czy istnieje coś takiego jak wegańskie mleko modyfikowane? Przejdźmy przez te tematy razem.
W dzisiejszym artykule przejdziemy przez okres najmniejszych dzieci – żywienie po urodzeniu, pierwsze posiłki uzupełniające aż po podstawy zdrowego odżywiania po zakończeniu karmienia piersią / spożywania mleka modyfikowanego. Już na wstępie chciałabym podkreślić, że jeśli spodziewasz się dziecka lub jesteś już rodzicem, koniecznie musisz się prawdziwie edukować w zakresie zdrowego roślinnego odżywiania, ponieważ najtrudniejsze nie jest zdrowe wegańskie żywienie dziecka, ale obronienie tego sposobu żywienia.

Uwierz, że gdy tylko zdecydujesz, że dziecko pójdzie w twoje ślady, zawsze znajdzie się ktoś, kto będzie cię od tego odwodził i często zwali winę za wszystko na weganizm. My, rodzice małych weganów, nieraz słyszeliśmy, że za to, że dziecko jest za małe (brakuje mu mięsa!) / za duże (to ta soja!), odpowiada roślinna dieta, że dziecko ma katar, kaszel czy alergię – weganizm, dziecko spadnie z drzewa i złamie nogę – weganizm, dziecko jest niegrzeczne – zgadłeś, weganizm. Piszę to z przymrużeniem oka, ale niestety spotkałyśmy się z takimi opiniami i to nie raz. Dlatego kto jest przygotowany, ten nie bywa zaskoczony, a umiejętność sprawnego odpowiadania na pytania typu: „Skąd bierze białko, wapń, żelazo, cynk czy kwasy omega 3?” zawsze się przydaje.

Wiele światowych organizacji zdrowotnych (1) twierdzi, że prawidłowo skomponowana dieta wegańska jest odpowiednia na każdym etapie życia, w tym w dzieciństwie. Czescy lekarze są w tym temacie bardziej ostrożni – wegetarianizm zatwierdzają jako odpowiedni nawet dla najmniejszych dzieci, natomiast weganizmu do 2. roku życia nie zalecają ze względu na możliwy niedobór białka oraz ważnych makro- i mikroskładników odżywczych, których niedobór może w tym wieku prowadzić do opóźnienia wzrostu i rozwoju psychicznego (2). To jeden z powodów, dla których karmienie piersią i dostarczane wraz z nim białko zwierzęce zawarte w mleku matki są u wegańskich kobiet tak mocno propagowane.

Żywienie po urodzeniu

Według Światowej Organizacji Zdrowia zaleca się wyłączne karmienie piersią do ukończenia szóstego miesiąca życia, a następnie kontynuowanie karmienia piersią co najmniej do 2. roku życia lub do samoistnego odstawienia. (3) Większość świadomych etycznie wegańskich mam chce karmić piersią, trzyma się karmienia piersią i stara się karmić długo albo robi dla tego wszystko, co możliwe. Dużą rolę odgrywa znajomość kulis przemysłu mleczarskiego. Karmienie piersią to najbardziej naturalne i najlepsze, co możesz dać swojemu dziecku. W przypadku problemów z laktacją warto zwrócić się do dobrej doradczyni laktacyjnej i rozwiązywać problemy od razu.

Do tematu karmienia piersią w starszym wieku dziecka dodałabym jeszcze, że kobiety z alergiami lub matki dzieci z możliwą dziedziczną predyspozycją do alergii powinny karmić piersią jak najdłużej i z wprowadzaniem posiłków uzupełniających zacząć później (niż w 4. miesiącu). Dziecko karmione piersią lepiej radzi sobie z alergenami i dobrze jest, gdy pozna ich jak najwięcej w okresie karmienia piersią. Ewentualne karmienie piersią podczas kolejnej ciąży nie szkodzi ani matce, ani nienarodzonemu dziecku, więc nie trzeba kończyć karmienia piersią z powodu ewentualnej kolejnej ciąży. (4)

Jeśli nawet doradczyni laktacyjna nie pomoże w rozkręceniu karmienia piersią, weganka nie ma wielu innych opcji. Może zdobyć mleko matki od innej kobiety (na przykład przez banki mleka kobiecego), a jeśli i to się nie uda, można zdobyć roślinne mleko modyfikowane (w Czechach nie jest ono dostępne w sprzedaży, można je zamówić z zagranicy, np. Humana SL, Bimbosan Bisoya, Bébé Mandrole i inne).

Niemowlęta do 6. miesiąca życia nie powinny otrzymywać domowej roboty mleka jako zamiennika mleka matki (mimo że takie przepisy można znaleźć w internecie). Tak przygotowane mleko nie spełnia parametrów niezbędnych dla prawidłowego rozwoju i odżywiania niemowląt. Nie ryzykuj zdrowiem swoich najmłodszych takimi eksperymentami.
Więcej informacji o karmieniu piersią znajdziesz w poprzednim artykule.

Pierwsze posiłki uzupełniające

Teraz przejdźmy do samych posiłków uzupełniających. Idealnie jest zacząć z posiłkami uzupełniającymi w momencie, gdy dziecko wykaże prawdziwe zainteresowanie jedzeniem i poradzi sobie samo z wzięciem jedzenia i włożeniem go do ust. (5) Ogólne zalecenia dotyczące wprowadzania posiłków uzupełniających od 4. miesiąca są ustalone tak, ponieważ zakłada się, że kobieta będzie karmić piersią tylko do 6. miesiąca, tak aby dziecko miało okres przynajmniej 2 miesięcy na równoczesne wprowadzanie posiłków uzupełniających przy jednoczesnym karmieniu piersią.

Ogólnie zaleca się zacząć z posiłkami uzupełniającymi wcześniej u dzieci karmionych mlekiem modyfikowanym, u dzieci karmionych wyłącznie piersią nie ma po co się spieszyć. Jeśli planujesz karmić piersią dłużej, nie musisz się spieszyć z posiłkami uzupełniającymi. Moja córka zaczęła z posiłkami uzupełniającymi dopiero w 8. miesiącu, syn w 7. miesiącu.
Posiłki uzupełniające mają służyć zapoznawaniu dziecka z pokarmem stałym. Nie spiesz się z tym. Daj dziecku spróbować, niech poznaje nowe smaki, i nie stresuj się, jeśli dziecko zje choćby łyżeczkę i dalej domaga się karmienia piersią – to normalne i naturalne.

Zalecenia dotyczące wprowadzania posiłków uzupełniających są różne, my wybrałyśmy to zalecenie, które skonsultowałyśmy z wegańskimi mamami mającymi osobiste doświadczenie z roślinnym żywieniem od pierwszych posiłków uzupełniających. Dodałyśmy też kolejne wskazówki.

Warzywa

Większość publikacji o posiłkach uzupełniających zgadza się, że najodpowiedniejszym pierwszym posiłkiem uzupełniającym są warzywa. Najlepiej wprowadzać sezonowe i lokalne warzywa najwyższej jakości, które krótko ugotujesz na parze i albo je dziecku rozgnieciesz, albo podasz w całości (metoda BLW).

Postępuj tak, że zaproponujesz dziecku jeden rodzaj warzywa przez co najmniej 2–3 dni z rzędu, a następnie możesz spróbować kolejny rodzaj.
Do najmniej problematycznych należą marchew, cukinia, dynia Hokkaido, batat, ziemniak, brokuł, kalafior, następnie możesz spróbować także buraka, cebuli, awokado, pora, pietruszki, pomidorów, ogórka i innych. Problematyczny bywa seler, który zwykle zaleca się dopiero w późniejszym wieku.

Zboża bezglutenowe

Gdy tylko wypróbujesz warzywa, polecam przejść na zboża bezglutenowe (7.–9. miesiąc). Ponownie wypróbuj jak najwięcej rodzajów – proso, quinoa, ryż, amarantus, sorgo, gryka, a po 1. roku kukurydza.

Rośliny strączkowe

Rośliny strączkowe wprowadzaj mniej więcej około 8.–10. miesiąca. Ważne jest, aby długo je moczyć, najlepiej gotować w szybkowarze z kawałkiem wodorostu morskiego (kombu) dla lepszej przyswajalności. Zacznij od czerwonej soczewicy i fasoli adzuki. Te dwa rodzaje są uważane za najlepiej strawne rośliny strączkowe. Dobrze przyswajalna jest też soczewica zielona i czarna oraz fasola czerwona (kidney). Gorzej trawi się groch i inne rodzaje fasoli.

Jeśli chodzi o soję, czy zdecydujesz się ją podawać czy nie, wybierz ewentualnie formę fermentowaną w postaci tempehu albo tofu koagulowanego solami wapnia (np. marka Lunter). Z mlekiem sojowym, jogurtami i innymi produktami poczekaj przynajmniej do roku i nawet wtedy nie podawaj ich codziennie.

Dobrym sposobem na dostarczenie dzieciom dobrze strawnej rośliny strączkowej jest produkt Hraška – czeski produkt przygotowany z łuskanego, drobno mielonego grochu. Zieloną Hraską możesz zagęszczać zupy, sosy, przygotowywać beszamele, a żółtą Hraskę możesz używać do słodkich potraw, próbować zdrowszych puddingów i deserów itp.

Zboża zawierające gluten

Ze zbożami zawierającymi gluten zacznij zdecydowanie jeszcze w trakcie karmienia piersią. Najlepiej około 10. miesiąca. Całkowicie unikaj białej mąki pszennej. Do wprowadzania glutenu najlepiej nadają się ugotowane płatki owsiane lub na przykład kasza orkiszowa, kernoto albo dobrze ugotowana kasza jęczmienna. Dopiero potem stopniowo wprowadzaj też inne produkty z glutenem (makaron żytni, chleb na zakwasie itd.).

Owoce

Kwestia owoców jest dość niejednoznaczna i część publikacji zaleca owoce już w pierwszych posiłkach uzupełniających około 6. miesiąca, inne dopiero około roku. W tym zgadzam się z podejściem makrobiotycznym. Owoce same w sobie są wyraziste, słodkie i dzieciom smakują. Jeśli podasz owoce zbyt wcześnie, dziecko przyzwyczai się do słodkiego smaku i potem może odrzucać mniej wyraziste warzywa czy zboża.

Orzechy i nasiona

Orzechy i nasiona są bogatym źródłem wartościowych tłuszczów. Jeśli chodzi o wprowadzanie, postępuj z nimi intuicyjnie. Ogólnie zaleca się zaczynać z orzechami później, ponieważ są częstym silnym alergenem. Najlepiej tolerowane bywają migdały bez skórki, które w postaci masła lub mleka bywają zalecane już w pierwszych posiłkach uzupełniających. Uważaj na przekombinowane posiłki i naprawdę się nigdzie nie spiesz.

Wśród pierwszych posiłków uzupełniających polecam na przykład mleko konopne lub migdałowe, wspomniane masło migdałowe, zmielone siemię lniane do kaszek i posiłków uzupełniających, plus wprowadzanie dobrej jakości olejów tłoczonych na zimno – lnianego, konopnego, rzepakowego.

Witaminy

W miesiącach zimowych uzupełniaj witaminę D (uwaga, nie wszystkie są pochodzenia roślinnego), a gdy tylko zaczniesz podawać posiłki uzupełniające, dobrze jest zacząć uzupełniać witaminę B12. W momencie, gdy pokarm stały przeważa nad karmieniem piersią, uzupełnianie B12 jest absolutnie konieczne. Niedobór B12 ma u dzieci fatalne skutki, nie lekceważ tego!

Ogólne zalecenia dla dzieci w wieku 1–3 lata (6)

Podstawą dziecięcego jadłospisu powinna być jak najzdrowsza, najbardziej naturalna, najczystsza i najbardziej urozmaicona dieta, uzupełniona regularnym przyjmowaniem B12 i witaminy D oraz codziennym ruchem na świeżym powietrzu. Zadbaj o wystarczającą podaż żelaza, wapnia, cynku i kwasów omega 3.
Plan żywieniowy dla dziecka od 1. do 3. roku życia
Zboża 100–150 g
Rośliny strączkowe, tofu, seitan 100 g
Orzechy, nasiona 1–2 łyżki
300–500 ml mleka matki
Owoce 1–2 sztuki
Warzywa 200–300 g (obrobione termicznie, świeże i kiszone)
3 łyżeczki tłuszczu (w tym ½ łyżeczki oleju lnianego, 2 łyżeczki oleju rzepakowego)
Witamina B12, D

Polecane źródła informacji:

Broszura od Nesehnutí http://veganskaspolecnost.cz/vyziva/deti/
Radost ze zdravých děti (Radość ze zdrowych dzieci). V. Strnadelová i J. Zerzán, Praha: ANAG, 2007.
Průvodce (začínajícího) vegetariána (Przewodnik (początkującego) wegetarianina). B. Melisová, V. Davisová.
Vaříme pro děti podle makrobiotických zásad a nejen pro ně (Gotujemy dla dzieci według zasad makrobiotycznych i nie tylko dla nich). D. Lužná, Praha: ANAG, 2010.
Hravě o živé stravě (Żartobliwie o żywej diecie). Eva Hájková, 2015.
Hned to bude anjelik (Zaraz będzie, aniołku). I. Bukovský i kol., Bratislava: AKV, 2020.